Atmosferik korozyona dayanıklı çelik, uygun açık hava koşullarında daha yoğun ve yüzeye sıkıca tutunan bir oksit tabakası oluşturabilen düşük alaşımlı çelik ailesidir. Yüzeyde korozyon devam eder. Tekrarlanan ıslanma ve kuruma çevrimleriyle gelişen patina, sonraki metal kaybının hızını azaltabilir.
Malzemenin genel adı atmosferik korozyona dayanıklı çeliktir; İngilizce kaynaklarda weathering steel olarak geçer. COR-TEN®, United States Steel Corporation’ın tescilli markasıdır. Teknik resimler ve satın alma belgeleri, uygulanacak standardı, tam kalite tanımını, ürün biçimini ve istenen teslim durumunu belirtmelidir.
Koruyucu patina nasıl gelişir
Yeni açığa çıkan yüzey, diğer kaplamasız çeliklerde olduğu gibi oksitlenmeye başlar. Alaşım elementleri korozyon ürünlerinin yapısını etkiler. Tekrarlanan ıslanma ve kuruma çevrimleri, daha sıkı ve iyi tutunan bir tabakanın oluşmasını sağlayarak oksijenin ve nemin alttaki çeliğe ulaşmasını yavaşlatır.
Patinanın gelişiminde yüzeyin mikroçevresi belirleyicidir. Yönlenme, yağıştan korunma durumu, drenaj, tuz birikimi, kir ve geçen süre sonucu etkiler. Turuncu-kahverengi tonlar zamanla koyulaşabilir; renk tek başına tabakanın kararlı olduğunu göstermez.
ASTM G101, atmosferik korozyon direncini tahmin etmeye yönelik yöntemler sunar. Bu tahminleri gerçek yapılara uygularken, özellikle sürekli ıslaklık veya tuz ve diğer korozif kirleticilerin birikmesi durumunda dikkatli değerlendirme gerekir.
Standartların ürün kapsamları
| Standart | Tipik kapsam | Kontrol edilecek bilgiler |
|---|---|---|
| ASTM A588/A588M | Yapısal profiller, levhalar ve çubuklar | Kalite, kalınlık, özellikler ve ek gerekler |
| ASTM A242/A242M | Standardın kapsamındaki yapısal ürünler | Ürün sınırları ve güncel baskı |
| ASTM A606/A606M | Sac ve şerit | Tip, ürün biçimi, kalınlık ve özellikler |
| EN 10025-5 | Sıcak haddelenmiş, atmosferik korozyona dayanıklı yapı çelikleri | Tam EN tanımı, kalite alt sınıfı ve kalınlık |
| AS/NZS 3678 kapsamındaki atmosferik korozyona dayanıklı kaliteler | İlgili çerçevedeki levha ürünleri | Kalite eki, darbe deneyi seçeneği, kalınlık ve tedarik durumu |
Tüm sütunlar için tabloyu kaydırın →
Farklı sistemlerdeki tanımlar kendiliğinden bire bir eşdeğerlik sağlamaz. Kimyasal bileşim, kalınlık sınırları, tokluk, deneyler, ürün biçimi ve belgelendirme birlikte incelenmelidir. Siparişin hazırlanması için çelik sac ve rulo şartnamesi rehberi ve çelik standartları başvuru sayfası kullanılabilir.
Boyasız kullanıma uygun koşullar
Yüzey suyu uzaklaştırıp kuruyabildiğinde davranış daha öngörülebilirdir. Düzenli ıslanma-kuruma çevrimleri, açık drenaj yolları, sınırlı klorür birikimi, az miktarda kalıntı ve muayene erişimi uygun koşulların başlıcalarıdır.
Proje geleneksel bir koruma sistemi gerektiriyorsa bu çelikler de kaplanabilir. Daha geniş malzeme seçenekleri dış ortamlar için çelik seçimi rehberinde ele alınır.
Dikkat gerektiren maruziyetler
Durgun su, sürekli nemli ve korunaklı bölgeler, sık tuz püskürmesi, buz çözücü tuz içeren akış, toprak veya bitki teması, nem tutan kalıntılar ve agresif endüstriyel kirlenme riski artırır. Kıyı projelerinde sahaya özgü korozyon değerlendirmesi gerekir; kıyı ortamları için çelik seçimi rehberi bu koşulları açıklar.
Detayların dayanıklılığa ve görünüme etkisi
Drenaj ve havalandırma, her yüzey ve birleşimde düşünülmelidir. Levhaların arkasında, çıkıntılarda, dar aralıklarda ve tıkanmış giderlerde su birikebilir. İlk dönemlerde pas renkli akış beton, taş ve açık renkli yüzeylerde leke bırakabilir. Suyun damlama yolu ve komşu yüzeylerden gerekli ayrım tasarımda belirlenmelidir.
Patina rengi yönlenmeye, korunaklılığa ve yerel ıslanmaya göre değişir. Görünüm önemliyse onaylı bir numune, ön patinasyon yöntemi veya kaplama yaklaşımı tanımlanmalıdır.
İmalat, muayene ve şartname
Kaynak, kesme ve şekillendirme işlemleri gerçek kaliteye, kalınlığa, birleşime ve kullanım koşullarına uygun olmalıdır. ASTM A588/A588M, kalite ve amaçlanan kullanıma uygun bir kaynak prosedürü ister. İlave metal ve yeterliliği doğrulanmış kaynak prosedürü şartnamesi (WPS), gerekli dayanım ve tokluğu karşılamalıdır.
Muayenede sürekli ıslaklık, tıkalı drenaj, yoğun tuz veya kir, kalın ve dökülen pas tabakaları, yerel korozyon ve beklenmeyen kesit kaybı aranır. Bu koşullar görüldüğünde drenaj yeniden işler hâle getirilmeli ve nem tutan birikintiler temizlenmelidir.
Tasarım veya satın alma dosyasında ürün standardı, tam kalite tanımı, ürün biçimi, boyutlar, kalınlık, gerekli mekanik özellikler, yüzey koruma yaklaşımı, çevresel maruziyet, drenaj önlemleri, kaynak ve bağlantı gerekleri, malzeme sertifikası, görünüm beklentileri ve bakım erişimi bulunmalıdır.