Türkiye’de “304 kalite paslanmaz” denildiğinde genellikle çok amaçlı östenitik Cr-Ni paslanmaz çelik anlaşılır. Mutfak ekipmanından depolara, mimari saclardan pres parçalarına kadar geniş bir kullanım alanı vardır.
Teknik tanımlamada Type 304 / UNS S30400 yaygındır. Avrupa sisteminde EN 1.4301 / X5CrNi18-10 sık kullanılan karşılaştırma referansıdır. 18/8 ifadesi de yaklaşık krom ve nikel seviyelerini anlatır.
Malzeme siparişinde yalnızca “304” yazmak yeterli değildir. Ürün standardı, ölçüler, toleranslar, yüzey ve istenen belgeler ayrıca belirtilmelidir. Paslanmaz ailelerinin genel çerçevesi için Paslanmaz çelik sayfasına bakın.
304 kalite için hızlı özet
| Başlık | Referans |
|---|---|
| Aile | Östenitik paslanmaz çelik |
| ASTM / AISI tipi | 304 |
| UNS | S30400 |
| Yaygın EN karşılığı | 1.4301 / X5CrNi18-10 |
| Kısa ifade | 18/8 |
| Tipik üretici kimyası | Yaklaşık %18,1 Cr ve %8,1 Ni |
| Yaygın yassı ürünler | Soğuk/sıcak haddelenmiş rulo ve sac, levha, hassas şerit |
Tüm sütunlar için tabloyu kaydırın →
304 numarası neyi ifade eder?
304, krom ve nikel içeren östenitik bir paslanmaz kalitedir. Krom, yüzeyde korozyon direncini sağlayan pasif filmin korunmasına katkı verir. Nikel ise östenitik yapıyı kararlı hâle getirir ve şekillendirme davranışını etkiler.
Bu nedenle 304; ferritik 430 veya martenzitik 410 ile aynı şekilde davranmaz. Özellikle manyetik tepki ve soğuk şekillendirme sırasında fark belirgindir.
Satın almada kalite numarasına ek olarak ürün standardı, kalınlık, genişlik, tolerans, yüzey ve sertifika talebi yazılmalıdır.
Kimyasal bileşim
Aşağıdaki değerler S30400 yassı ürünler için pratik bir referanstır. Çubuk ve diğer ürün standartlarında küçük farklılıklar bulunabilir.
| Element | Kütle % |
|---|---|
| C | ≤ 0,07 |
| Si | ≤ 0,75 |
| Mn | ≤ 2,00 |
| P | ≤ 0,045 |
| S | ≤ 0,030 |
| Cr | 17,5–19,5 |
| Ni | 8,0–10,5 |
| N | ≤ 0,10 |
| Fe | Kalan |
Tüm sütunlar için tabloyu kaydırın →
Standarttaki sınır değerlerle üreticinin “tipik” analizini ayırmak gerekir. Outokumpu Core 304/4301 için yaklaşık %0,04 C, %18,1 Cr ve %8,1 Ni tipik değerlerini yayımlar.
Kaynaklar için 304 paslanmaz çelik veri temeli bölümüne bakın.
18/8 ve 18/10 ne anlama gelir?
18/8, 304 için sık kullanılan kısa bir tanımdır. Yaklaşık %18 krom ve %8 nikel fikrini verir.
Ancak tam şartname değildir. Dayanım, kalınlık toleransı, yüzey veya sertifika gereksinimini belirlemez.
Çatal-bıçak ve mutfak ürünlerinde görülen 18/10 da ayrı ve otomatik olarak daha üstün bir mühendislik kalitesi kabul edilmemelidir. Teknik seçimde gerçek kalite ve standarda bakılır.
304 ve 304L farkı
304L, düşük karbonlu varyanttır. Yaygın tanımı UNS S30403, Avrupa tarafındaki sık kullanılan referansı EN 1.4307‘dir.
304: C ≤ %0,07
304L: C ≤ %0,030
Daha düşük karbon, belirli ısıl etkiler sırasında hassaslaşma eğilimini azaltır. Bu nedenle kaynaklı imalatta tanelerarası korozyon riski önemliyse 304L sık değerlendirilir.
“L”, low carbon anlamına gelir; klorür ortamlarında otomatik olarak daha yüksek korozyon direnci anlamına gelmez.
Fiziksel özellikler
| Özellik | Temsilî değer |
|---|---|
| Yoğunluk | 7,9 g/cm³ · 7.900 kg/m³ |
| 20°C elastisite modülü | 200 GPa |
| 20–100°C ısıl genleşme | 16,0 × 10⁻⁶ /K |
| 20°C ısıl iletkenlik | 15 W/(m·K) |
| 20°C özgül ısı | 500 J/(kg·K) |
| 20°C elektrik özdirenci | 0,73 Ω·mm²/m |
Tüm sütunlar için tabloyu kaydırın →
Kütle hesapları için Çelik yoğunluğu sayfasını kullanın.
Mekanik değerler neden değişiyor?
304’ün tek bir “akma dayanımı” yoktur. Ürün formu ve standarda göre asgari değerler değişebilir.
| Esas | Ürün | Rp0,2 / akma | Çekme dayanımı | Uzama |
|---|---|---|---|---|
| EN 10088-2 | Soğuk haddelenmiş rulo/sac | ≥ 230 MPa | 540–750 MPa | %45 |
| EN 10088-2 | Sıcak haddelenmiş rulo/sac ve levha | ≥ 210 MPa | 520–720 MPa | %45 |
| ASTM A240 esası | Soğuk, sıcak ve levha | ≥ 170 MPa (25 ksi) | ≥ 485 MPa (70 ksi) | %40 |
Tüm sütunlar için tabloyu kaydırın →
Bu değerler aynı hesapta karıştırılmamalıdır. Yassı paslanmaz ürünlerde ASTM A240/A240M önemli standartlardan biridir.
Korozyon direnci ve klorürler
304; birçok iç ortamda, ılımlı dış ortamda ve hafif proses koşullarında başarılıdır. Ancak klorür, dar yarık, tortu ve sıcaklık arttıkça yerel korozyon riski de artar.
Temiz ve su tutmayan bir yüzey ile tuzun yoğunlaştığı sıcak bir yarık aynı hizmet koşulu değildir. Bu yüzden 304 için her uygulamaya uyan tek bir “güvenli klorür ppm” sınırı vermek doğru değildir.
Kıyı, deniz veya klorürlü proseslerde gerçek çalışma koşulları üzerinden seçim yapılmalıdır. Molibden içeren 316 paslanmaz çelik bazı durumlarda daha uygun olabilir, ancak bu ayrı bir seçim kararıdır. Pitting ve yarık korozyonu için Paslanmaz çelik paslanır mı? sayfasına bakın.
Şekillendirme, kaynak ve manyetik tepki
304; bükme, presleme ve derin çekme gibi işlemlerde yaygın kullanılır. Soğuk deformasyon aynı zamanda malzemeyi pekleştirir.
Yoğun soğuk şekillendirme sırasında bir miktar östenit martenzite dönüşebilir. Bu nedenle preslenmiş köşe veya kesilmiş kenar, düz tavlanmış yüzeye göre mıknatısa daha belirgin tepki verebilir.
Tavlanmış 304 pratikte genellikle manyetik olmayan veya çok düşük manyetik tepki veren malzeme olarak tanımlanır. Mıknatıs testi kalite doğrulaması değildir.
Kaynak kabiliyeti de iyidir. Kaynak sonrası hassaslaşma kritikse 304L sıklıkla karşılaştırmaya alınır.
Ailelerin karşılaştırması ile şekillendirme ve kaynak ferritinin etkileri için paslanmaz çeliğin manyetik davranışını inceleyin.
Yaygın kullanım alanları
| Uygulama | Neden 304? | Kontrol edilmesi gereken |
|---|---|---|
| Mutfak ve beyaz eşya | Şekillendirme, görünüm, temizlenebilirlik | Temizlik kimyası, tuz ve sıcaklık |
| Gıda ve içecek ekipmanı | İmalat kolaylığı ve birçok hafif ortamda korozyon direnci | Proses ortamı, hijyenik tasarım, mevzuat |
| Tank ve kaynaklı ekipman | Bulunabilirlik ve kaynaklanabilirlik | Akışkan, sıcaklık, birikinti |
| Mimari sac ve korkuluk | Görünüm ve atmosferik dayanım | Kıyı tuzu, yüzey ve bakım |
| Pres parçaları | İyi soğuk şekillendirme | Pekleşme, geri esneme, nihai dayanım |
Tüm sütunlar için tabloyu kaydırın →
304 “gıda sınıfı” mıdır?
304 gıda ve içecek ekipmanlarında çok yaygındır; ancak yalnızca 304 ibaresi bitmiş ürünün gıda temasına uygunluğunu kanıtlamaz.
Gıda temas mevzuatı, hijyenik tasarım, kaynak kalitesi, yüzey, drenaj, temizleme kimyası ve proses ortamı da dikkate alınır.
Dolayısıyla “304 paslanmazdan üretilmiştir” ifadesi malzemeyi tarif eder; tüm ürün için tek başına uygunluk belgesi değildir.
304 sac, levha veya rulo nasıl sipariş edilir?
Siparişte en az şu bilgiler yer almalı:
- Ürün formu — sac, şerit, rulo veya levha.
- Standart ve kalite — uygulanacak ürün standardı ve kalite tanımı.
- Ölçü ve toleranslar — kalınlık, genişlik, boy veya rulo ölçüleri.
- Yüzey — 2B, No.4, fırçalı, polisajlı veya başka tanımlı yüzey.
- Teslim/işleme durumu — şekillendirme ve özellikleri etkiliyorsa.
- Sertifika ve muayene — istenen izlenebilirlik ve testler.
Farklı standartlardaki benzer kalite adları karşılaştırma için yararlıdır; otomatik ikame anlamına gelmez.
Ayrıntılı sipariş mantığı için Çelik sac ve rulo teknik şartnamesi sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
304 paslanmaz çelik nedir?
304, genel amaçlı östenitik krom-nikel paslanmaz çeliktir. Yaygın olarak Type 304 / UNS S30400 şeklinde tanımlanır ve sac, rulo, levha ile imal edilmiş parçalarda kullanılır.
304 paslanmaz ile 18/8 aynı şey midir?
304 çoğu zaman yaklaşık krom ve nikel oranlarını anlatan 18/8 ifadesiyle anılır. 18/8 kısa bir tanımdır; tam malzeme şartnamesi değildir.
304 ile 304L arasındaki fark nedir?
304L’nin izin verilen karbon oranı daha düşüktür. Bu, kaynak gibi ısıl etkiler sonrasında hassaslaşma ve tanelerarası korozyon riskini azaltmaya yardımcı olur.
304 paslanmaz çelik mıknatıs çeker mi?
Tavlanmış 304 genellikle çok düşük manyetik tepki verir. Soğuk şekillendirme martenzit oluşturabilir ve preslenmiş, kesilmiş veya yoğun deformasyon görmüş bölgelerde manyetik çekimi artırabilir.
304 paslanmaz çelik paslanır mı?
Evet, uygun olmayan koşullarda korozyon görülebilir. Klorürler, yarıklar, birikintiler, demir bulaşması, sıcaklık ve yüzey durumu yerel korozyona yol açabilir.
304 paslanmaz gıda için uygun mudur?
304 gıda ve içecek ekipmanlarında yaygındır; ancak yalnızca 304 ibaresi bitmiş ürünün her gıda temas uygulamasına uygun olduğunu kanıtlamaz. Mevzuat, hijyenik tasarım, kaynak, yüzey ve proses ortamı da değerlendirilmelidir.